ХАЯХСЫТСКАЯ СЕЛЬСКАЯ БИБЛИОТЕКА

Хас биирдии киһи бу олоххо бэйэтин олоҕун оҥостоору, уруу тэринээри, алаһа дьиэ туттаары, кэнэҕэски кэнчээри ыччатын элбэтээри, төлкөтүн түстээри кэлэр.

Дьиэ кэргэн – аан дойду тулхадыйбат төрдө, омук сайдар кэскилэ. Дьиэ кэргэн бигэ туругуттан, чөл олоҕуттан бүтүн норуот олоҕо тутулуктаах. Киһи аймах сыаннастара, култуурата, көлүөнэлэр солбуһуулара барыта дьиэ кэргэҥҥэ иитиллэр. Дьиэ кэргэн – таптал, өйдөһүү, өйөһүү төрдө, оҕолору үтүө, чиэһинэй уонна сиэрдээх буоларга үөрэтэр.

Биһиги бастакы Бэрэсидьиэммит Михаил Ефимович Николаев төрөппүт, ийэ, аҕа оруолун үрдүк сыаннастарын дириҥник өйдүүрэ. Ол курдук, өрөспүүбүлүкэҕэ аан бастаан Ийэ күнэ 1993 сыллаахха тэриллибитэ. Кэнники биэс сылынан ити быраактыка федеральнай таһымҥа билиниллибитэ уонна 1998 сылтан Ийэ күнэ Бүтүн Арассыйатааҕы таһымҥа бэлиэтэнэр буолбута. Оттон 1999 с. Михаил Николаев Ыйааҕынан Аҕа күнүн олохтообута. Дьиэ кэргэн уонна оҕо аймах институтун сайдыытыгар улахан судаарыстыбаннай уонна уопсастыбаннай билиниигэ туһуламмыт дьаһаллар ылыллыбыттара. «Ийэҕэ үрдүк махтал», «Ытык Аҕа» үрдүк наҕараадалар баар буолбуттара.

Татьяна Петровна, Михаил Петрович Назаровтар

Татьяна Петровна 1926с. Еремеев Петр Семенович уонна Еремеева-Григорьева Прасковья Сидоровна дьиэ кэргэнигэр соҕотох оҕонон төрөөбүтэ. Оҕо эрдэҕиттэн сүрэх ыарыылаах буолан, бүөбэйдээн, маанылаан улаатыннарбыттар. Кыыстарыгар ханыы оҥостон, ийэтэ эрдэ өлбүт тулаайах уолу эбэлэрин бииргэ төрөөбүт быраатыттан Микиистэн иитэ ылбыттар. Сидор диэн ааттаан, көрөн-истэн, бииргэ төрөөбүт курдук улааппыттар. Хомойуох иһин, Сиидэр үрдүк үөрэҕи бүтэрэн, Чурапчы оскуола-интернатыгар учууталлыы олорон ыар ыарыы булан, эдэр сааһыгар кэргэннэммэккэ, оҕоломмокко өлбүтэ.

Татьяна Петровна ийэтин, аҕатын батыһан сүөһү көрүүтүгэр холкуоска үлэлээн, оҕо caaha ааспыта. Сэрии кэмигэр көһөрүүгэ ийэлээх аҕатын кытта бииргэ барсан эрэй бөҕөнү көрөн, тыыннаах эргиллэн кэлбиттэрэ. Көһөрүүттэн кэлэн баран 1946 с. сэтинньи 20 күнүгэр Назаров Михаил Петровичтыын холбоһон ыал буолаллар. Сүрдээх эйэлээх, чуумпу олохтоох ыал буолаллар. Кэргэнинээн мөлтөх доруобуйалаах буолан икки өттүттэн ийэлэрэ Прасковья Сидоровна, Анастасия Яковлевна бытырыыс курдук оҕолору тэҥҥэ бүөбэйдэһэн, оттоһон-мастаһан, үлэлээн-хамсаан, cүөhү-ас көрөн, олус улахан көмө-тирэх буолбуттара.

Татьяна Петровна нэһилиэккэ детсад аһыллыаҕыттан хара өлүөр диэри ньээнкэнэн үлэлээбитэ. Олус ыраас туттуулаах, киэн-холку майгылаах буолан оҕолорго да, үлэһиттэргэ да сөбүлэтэрэ, убаастанара.

1964 с. атырдьах ыйын 17 күнүгэр ССРС Верховнай Сэбиэтин Президиумун Уурааҕынан А.И. Микоян уонна М.Георгадзе илии баттааһынынан «Герой Ийэ» аата иҥэриллибитэ. «Материнская слава» диэн орден уонна Грамота ылбыта. 11 оҕо бары үөрэнэн-үлэлээн, оҕолонон-урууланан, элбэх сиэннэнэн, ийэлэрин, аҕаларын олохторун салгыы үлэлии-хамсыы сылдьаллар.

Татьяна Петровна урукку ыарыылара көбөн 46 сааһыгар 1972 сыллаахха тохсунньу 10 күнүгэр күн сириттэн күрэммитэ.

Оҕолоро:

1. Назаров Петр Михайлович. 25.05.1948-22.07.2014с. 1975 сыллаахха Саха государственнай университетын физика салаатын бүтэрбитэ. 1975-1979 сылларга баһылаабыт идэтинэн физика учууталынан Чурапчыга, Уус-Алдан Курбуһаҕар орто оскуолаларга үлэлээбитэ. 1979 сылтан кэргэнин дойдутугар Уус Алдан оройуонун Бээрийэ орто оскуолатыгар директорынан ананан 1979-199 сылларга таһаарыылаахтык үлэлээбитэ.1991 сылтан физика учууталынан орто дойду олоҕуттан арахсыар диэри үлэлээбитэ. 1972 сыл ыал буолан биэс уол оҕону төрөтөн, улаатыннаран, үлэһит оҥортообута, оҕолоруттан билигин 12 сиэн оҕолоох. Ситиһиилэрэ: Ветеран труда Республики Саха (Якутия), «Отличник образования Республики Саха(Якутия)», Нагрудный знак  «За вклад в развитие образования Усть Алданского улуса».
2. Кузьмина Ольга Михайловна. 30.03.1950 сыл төрүөх. Чурапчы оскуола-интернатын бүтэрбитэ. Ол кэннэ Хайахсыт детсадыгар иитээччи көмөлөһөөччүтүнэн пенсияҕа диэри үлэлээбитэ. Ветеран труда РФ, Нагрудный знак «За вклад в развитие дошкольного образования», Нагрудный знак «За вклад в развитие наслега», Нагрудный знак «Почетный гражданин Хаяхсытского наслега», нагрудный знак «Народный мастер Хаяхсытского наслега». Кыыс, уол оҕолордоох. Кыыһа Кузьмина Светлана Афанасьевна 02.09.1976 сыл төрүөх. Үрдүк үөрэхтээх педагог, Отличник системы образования РС (Я). Хайахсыт орто оскуолатыгар дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччы. Уола Кузьмин Афанасий Афанасьевич 27.09.1977 сыл төрүөх. Кэргэннээх, икки кыыс оҕолордоох. Дьокуускайга «РФА Инвест» тутуу хампаанньытын үлэһитэ.
3. Макарова Елена Михайловна. 26.09.1951 сыл төрүөх. Идэтэ — бухгалтер. 1980- 2016 с. диэри суот-учет эйгэтигэр үлэлээбитэ. Кыыс оҕолоох —  Ноева Нарыйа Алексеевна 17.05.1993 сыл төрүөх. Нерюнгритааҕы ХИФУ филиалын «Техносферная безопастность» үөрэҕин ылбыта, бакалавр бүтэрбитэ. Кэргэннээх, 4 оҕолоох — Алеша, Айхал, Уйгулаана, Күннэй Ноевтар. Мындаҕаайы бөһүөлэгэр олороллор.
4. Назарова Тамара Михайловна. 26.02.1953 сыл төрүөх, идэтинэн товаровед. 1977- 2023 сылларга Чурапчытааҕы потребобществоҕа үлэлээбитэ.
   Нагрудный знак «Почетный работник потребкооперации Республики Саха (Якутия), Медаль 2 степени «За вклад в развитие Потреб Кооперации России», Медаль «Почетный Ветеран Труда Республики Саха Якутия», Почетный ветеран Чурапчинского улуса. Уола Олег Назаров, филолог идэлээх.
5. Бандерова Анастасия Михайловна. 04.06.1954 сыл төрүөх. Орто оскуола кэннэ Дьокуускайга киномеханик үөрэҕин бүтэрбитэ. Орто Халымаҕа идэтинэн үлэлээбитэ. Ол кэннэ Хайахсыт детсадыгар иитээччи көмөлөһөөччүтүнэн өр сылларга үлэлээбитэ. 2 уол оҕолоох, 8 сиэннээх. Улахан уол Николай Ильич Хайахсыт орто оскуолатыгар тех үлэһит. Кэргэннээх, 5 уоллаах, биир мааны кыыстаах. Кыра уол Алексей Ильич, кэргэннээх, уоллаах кыыс оҕолоох.
6. Чичигинарова Парасковья Михайловна. 11.05.1956 сыл төрүөх. Идэтинэн медсестра. 25 сыл Чурапчыга «Туллукчаан» уһуйааҥҥа медсестранан үлэлээбитэ. Кэргэннээх, 4 о5олоох, 6 сиэннээх, 2 хос сиэннээх.  Оҕолоро: Семен, 16.02.1979 с.т., Чурапчытааҕы педколледжы бүтэрбитэ. Билигин Чурапчытааҕы айылҕаны харыстыыр инспекция суоппара, кэргэннээх, 2 оҕолоох, 1 сиэннээх; ⁠Любовь, 01.04.1980 с.т., Өр сылларга «Маарыкчаан» РайПО үлэһитэ, 2 оҕолоох, 2 сиэннээх. Билигин уолун кытары дьиэ кэргэнинэн «Махтал» мини-маркет маҕаһыын үлэлэтэллэр; ⁠Людмила, 06.02.1981 с.т., педагог үөрэхтээх, 1 уол оҕолоох. Өр сылларга Чурапчыга «Улыбка» уһуйаан үлэһитэ. Билигин Чурапчытааҕы физкультура уонна спорт институутун кадровай үлэҕэ отделын начальнига; ⁠Александр, 08.04.1991 с.т., Кэргэннээх, 2 оҕолоох. Идэтинэн Технолог. Билигин «Чурапча» ТХПК колбаснай цеҕын маастара.
7. Кадырова Татьяна Михайловна. 08.10.1958 сыл төрүөх. Идэтинэн «Мастер овощевод». Кэргэннээх, 2 о5олоох. Уоллара Равшан 27.12.1986 сыл төрүөх. Автомеханик үөрэхтээх, кэргэннээх. 10 сыл Дьокуускайдааҕы авиапортка үлэлээбитэ. 2024 сылтан СВО-ҕа сылдьар. Кыыстара Гуля 03.03.1999 сыл төрүөх. Идэтинэн аудиовизуальнай техник. Элбэх сыл НВК «Саха» элетромеханигынан радиовещанияҕа уонна телевидениеҕа үлэлээбитэ. 2021 сылтан Санкт-Петербурга «Билайн» офиһыгар директорынан үлэлээбитэ, Билигин ООО «Синтека» онлайн внедрения программного обеспечения үлэлиир.
8. Назаров Михаил Михайлович. 03.03.1960 сыл төрүөх. 1978 сыллаахха Хайахсыт орто оскуолатын бүтэриэҕиттэн дойдутуттан тэйбэтэҕэ, икки сыл ытык иэһин төлөөн сэбиэскэй армия кэккэтигэр сулууспалаан кэлбитэ. Онтон ыла төрөөбүт дойдутугар совхозка үлэлээн баран, өр сылларга ЖКХ тэрилтэтигэр электросварщигынан үлэлээн пенсияҕа тахсан дойдутугар дьиэ-уот тэринэн олорор. Кэргэннээх, 3 о5олоох, 4 сиэннээх. Улахан кыыс Ира педагог, кэргэннээх, 2 уол оҕолоох. Кыра кыыс Диана кэргэннээх, 2 уол оҕолоох. Уоллара Миша теплотехник үөрэхтээх. 
9. Попова Варвара Михайловна. 03.08.1961 сыл төрүөх. Ветеринар идэлээх. Кэргэннээх, 2 оҕолоох, 5 сиэннээх. Билигин Дириҥ орто оскуолатыгар поварынан үлэлиир. Уоллара Альберт суоппар идэлээх, кэргэннээх, 2 уол оҕолоох. Кыыстара Ольга Дьокуускайдааҕы экономико-правовой институту бүтэрбитэ. Кэргэннээх, 3 оҕолоох.
10. Белых Мария Михайловна. 23.02.1963 сыллаах төрүөх, Дьокуускайдааҕы И.И.Фадеев аатынан финансовай экономическай колледж бүтэрэн финансист үөрэхтээх, Банк систематыгар Сбербаҥҥа 17 сыл, РКЦга 1,5 сыл үлэлээбитэ, 2013 сылтан Алмазэргиэнбаҥҥа үлэлиир, операциониһынан, вед.специалиһынан үлэлээн баран 2020 сылтан кассирынан үлэлиир. 2 уол оҕолоох. Белых Михаил Семенович 12.01.1992 сыллаах төрүөх, кэргэннээх, биир уол оҕолоох, инженер-механик үөрэхтээх, идэтинэн үлэлээн баран кэнники сылларга Камаз массыынаҕа суоппардыыр. Белых Семен Семенович, 06.04.1995 сыллаах төрүөх, СВФУ Пединститутун технология кафедратын бүтэрбитэ, СВФУга магистратура зарубежнай филология и регионоведения, кафедра мониторинга и оценки качества языкового образования (педагогическое образование) бүтэрэн билигин методиһынан ГАУ ДПО РС(Я) «Институт развития профессионального образования» үлэлиир.
11. Назаров Николай Михайлович. 04.07.1964 сыл төрүөх. 1981 сыллаахха Хайахсыт орто оскуолатын бүтэриэҕиттэн дойдутуттан тэйбэтэҕэ. Совхозка үлэлээн баран кэлин кэтэх хаһаайыстыба тэринэн сүөһү көрүүтүнэн дьарыктанар. Пенсионер. Дьиэ-уот тэринэн дойдутугар олорор. Икки уол оҕону төрөтөн, улаатыннаран үөрэхтээх, үлэһит дьон буолбуттара. Уолаттар иккиэн автомеханик үөрэхтээхтэр, кэргэннээхтэр, оҕолордоохтор. Үс уол оҕо, биир кыыс сиэннээхтэр.

Прасковья Осиповна, Василий Петрович Петровтар

Прасковья Осиповна 1924 с. Чурапчы оройуонугар Мугудай нэһилиэгэр Билиилээх диэн алааска дьадаҥы ыалга төрөөбүтэ. Ийэлээх аҕата Өлөөнө, Уоһук Оконешниковтар Прасковья кыра эрдэҕинэ Мэлдьэхси нэһилиэгэр Күндүлгэ кэлэн олохсуйбуттар. Аҕата Уоһук Мундууска Уоһук олус олонхоһут киһи эбитэ үһү. Кини 1939-1940 сылларга Дьокуускай куоракка олоҥхоһуттар күрэхтэһиилэригэр бастаан, мииниллэр атынан бириэмийэ ылан тахсыбыт. Үчүгэй, чуор куоластааҕын иһин Кыл Күөмэй Уоһук диэн таптаан ааттыыллара үһү. Прасковья Осиповна оҕо caaha Күндүл ытык буоругар, кэрэ сиригэр көрдөөхтүк-нардаахтык көччүйэн ааспыт. Улаатан, оскуолаҕа киирэн ситиһиилээхтик үөрэнэн 4-с кылааһы бүтэрбитэ. Онтон үөрэҕин Дириҥ оскуолатыгар салҕаабыта уонна 1939 с. 7 кылааһы бүтэрбитэ. Ол кэнниттэн дьоннорун кытта Мэлдьэхси нэһилиэгин «Тахсыбыт Сардаҥа» холкуоска производствоҕа үлэлээн барбыт. Аҕа дойду сэриитин кэмигэр холкуос комсомольскай тэрилтэтин секретарынан, счетовод-бухгалтерынан үлэлээбит.

Прасковья Осиповна эдэр сылдьан сүрдээх ыраас, нарын, кэрэ сэбэрэлээҕинэн биллэн «Мэлдьэхсилэр кыыстара», «Боккуойа кыыс» диэн ааттатара үһү. 1946 с. сэрииттэн кэлбит Петров Василий Петровичка кэргэн тахсан Хайахсыкка сүктэн кэлбит. Кинилэр 52 сыл биир өйүнэн-санаанан, сүбэнэн олус иллээхтик-эйэлээхтик олорбуттара. 11 оҕолонон, 1 оҕо кыратыгар өлбүтэ, 10 оҕону көрөн-истэн, сыраларын-сылбаларын, сүрэхтэрин сылааһын ууран туран улаатыннаран, үөрэхтээх дьон оҥорбуттара.

Прасковья Осиповна 1971 с. «Герой Ийэ» үрдүк аатын ылбыта. Билигин оҕолоро бары ыал буолан, оҕолонон үлэлии-хамсыы сылдьаллар.

Оҕолоро:

1. Петров Василий Васильевич – 1947с.т., пед.математик, кэргэнэ Любовь продавец, 1 уол оҕолоохтор Ариан, кэргэннээх, 2 кыыс, 2уол о5олоохтор
2. Петров Константин Васильевич – 1949с.т., инженер-строитель, кэргэнэ Мария – медик, оҕолоро Петя кэргэннээх, биир уол, биир кыыс оҕолоох, Сахая кэргэннээх, 2 кыыс 1 уол оҕолоохтор
3. Дмитриева Евдокия Васильевна – 1951с.т., типография үлэһитэ, кэргэнэ Михаил – электрик, икки кыыс, биир уол оҕолоохтор. Лилия кэргэннээх, 2 уол оҕолоох,  Женя кэргэннээх – 2 кыыс оҕолоох, Слава кэргэннээх– 2 уол оҕолоох
4. Кондратьева Мария Васильевна – 1952 с.т. бухгалтер, кэргэнэ Василий тракторист, 2 уол оҕолоохтор, Афанасий кэргэннээх, 2 уол оҕолоох, Артур кэргэннээх, 1 уол, 1 кыыс оҕолоох.
5. Оконешников Иосиф Васильевич – 1954с.т., строитель, кэргэнэ Марианна пед үлэһит, 2 оҕолоохтор, Настя кэргэннээх, 1 кыыс оҕолоох. Уоллара Константин
6. Ермолаева Елена Васильевна – 1955с.т.,  пед.үлэһит, кэргэнэ Иван электрик, 2 оҕолоохтор – Игорь кэргэннээх, 1 кыыс оҕолоох. Кыыстара Мария
7. Константинова Наталия Васильевна — пед.үлэһит, кэргэнэ Андрей, биир уоллаахтар Андрей – кэргэннээх, 2 уол 2 кыыс оҕолоохтор
8. Коркина Екатерина Васильевна — 1958с.т., иистэнньэн, кэргэнэ Василий строитель, биир уол оҕолоохтор – Павел кэргэннээх 1 кыыс оҕолоох
9. Петров Николай Васильевич – 1960с.т. суоппар
10. Сивцева Прасковья Васильевна – 1968с.т., пед.үлэһит, кэргэнэ михаил тренер, биир уол, биир кыыс оҕолоохтор – Стас уонна Сахая

Ирина Михайловна, Алексей Николаевич Бродниковтар

Герой Ийэ Ирина Михайловна 1936 с. Хайахсыкка төрөөбүтэ. Түөрт кылаас үөрэхтээх. Эдэр сааһыгар холкуоска субан сүөһү көрөөччүнэн, ыанньыксытынан үлэлээбитэ. Бродников Алексей Николаевич 1929 с. Төлөйгө төрөөбүтэ. Чурапчыга киинэ механиктар курстарыгар үөрэнэн Уорҕа, Хадаар, Хайахсыт, Чакыр нэһилиэктэригэр киинэ механигынан үлэлээбитэ. Киинэ көрдөрөр аппарааттарын оҕус, ат көлөҕө тиэйэннэр нэһилиэктэри, фермалары кэрийэллэрэ. 1955с. Митина Ирина Михайловнаны кытта холбоһон ыал буолбуттара. 1962 с. Амма Сулҕаччытыгар икки сыл устата киномеханигынан үлэлээбитэ. Үлэтин таһынан ыалларга, фермаларга оһох оҥорооччунан сылдьара. Ирина михайловна пенсияҕа тахсыар диэри нэһилиэк кулуубугар уборщицалаабыта. Алексей Николаевич 1984с. ыалдьан олохтон туораабыта.

Оҕолоро:

1. Егорова Клара Алексеевна – 1956с.т., Хайахсыт нэһилиэгин кулуубугар үлэлээбитэ, 6 оҕолоох, 6 сиэннээх, 7 хос сиэннээх
2. Бродникова Альбина Алексеевна — 1958 с.т., Дириҥ орто оскуолатыгар дело-производителынан үлэлээбитэ. 3 оҕолоох, 6 сиэннээх,  1 хос сиэннээх.
3. Бродников Алексей Алексеевич — 1959с.т., Нам нэһилиэгин остолобуойугар повардыыр, 2 оҕолоох, 2 сиэннээх.
4. Бродников Николай Алексеевич — 1960с.т., тутуу биригээдэтин үлэһитэ этэ. Нерюнгригэ тутууга үлэлии сылдьыбыта. 2010с ыалдьан өлбүтэ
5. Бродников Анатолий Алексеевич — 1962 с.т., дьиэ тутуугар үлэлээбитэ, билигин пенсияҕа олорор. 3 оҕолоох, 6 сиэннээх.
6. Андреева Светлана Алексеевна — 1964 с.т., Хаяхсыт пекарнятыгар үлэлээбитэ, пенсионерка,6 оҕолоох, 8 сиэннээх.
7. Бродников Михаил Алексеевич — 1966 с.т., разнорабочий, 3 оҕолоох, 2 сиэннээх.
8. Бродников Василий Алексеевич — 1970 с.т., фермаҕа үлэлээбитэ, 4 оголоох, 5 сиэннээх
9. Бродников Александр Алексеевич — 1972 с.т., разнорабочий
10. Бродников Семен Алексеевич — 1977 с.т., ЖКХҕа слесарьдыыр, 7 оҕолоох, 2 сиэннээх.